Những vưá»n cây ăn quả không chỉ là cảnh quan, mà còn là nguồn sống cá»§a hà ng nghìn há»™ nông dân và là trụ cá»™t trong xuất khẩu nông nghiệp cá»§a Việt Nam. Tuy nhiên, lÄ©nh vá»±c quan trá»ng nà y Ä‘ang đối mặt vá»›i những thách thức chưa từng có từ biến đổi khà háºu. Nhiệt độ tăng cao, lượng mưa thất thưá»ng và xâm nháºp mặn Ä‘ang là m xáo trá»™n chu kỳ ra hoa tá»± nhiên cÅ©ng như hoạt động cá»§a các loà i côn trùng thụ phấn thiết yếu. Phương thức canh tác truyá»n thống dá»±a trên quan sát thá»§ công giỠđây không còn đủ để bắt kịp vá»›i những biến đổi môi trưá»ng khó lưá»ng nà y.
Äể giải quyết thách thức cấp bách đó, Trưá»ng Äại há»c 51³Ô¹ÏÍø vừa được phê duyệt tà i trợ trong khuôn khổ Chương trình Tà i trợ Äối tác Aus4Innovation cho dá»± án “VietFruitRise: Quản lý thụ phấn thông minh nhằm nâng cao năng suất cây ăn quả tại Việt Nam” – đánh dấu cá»™t mốc quan trá»ng khi đây là dá»± án đầu tiên cá»§a 51³Ô¹ÏÍø nháºn tà i trợ từ Bá»™ Ngoại giao và Thương mại Úc (DFAT).
51³Ô¹ÏÍø đảm nháºn vai trò ÄÆ¡n vị Chá»§ trì phÃa Việt Nam, do TS. Thái Mai Thà nh (Chá»§ nhiệm dá»± án tại Trung tâm Trà tuệ Môi trưá»ng và Trung tâm Sức khá»e Thông minh 51³Ô¹ÏÍø-Illinois) dẫn dắt, đồng chá»§ trì dá»± án cùng Äại há»c Queensland – ÄÆ¡n vị Chá»§ trì phÃa Úc. Hai đối tác kết hợp chuyên môn liên ngà nh trong lÄ©nh vá»±c AI, nông nghiệp và khoa há»c môi trưá»ng để ứng phó vá»›i áp lá»±c khà háºu bằng đổi má»›i sáng tạo dá»±a trên dữ liệu

Tiến sÄ© Thắng Võ từ trưá»ng đại há»c chá»§ trì dá»± án, Äại há»c Queensland, nhấn mạnh tÃnh cấp bách cá»§a thách thức nà y: “Chúng tôi Ä‘ang chứng kiến sá»± thay đổi trong thá»i Ä‘iểm ra hoa, hoạt động thụ phấn suy giảm và sá»± bất ổn ngà y cà ng tăng trong quá trình Ä‘áºu quả. Những biến đổi nà y khiến nông dân ngà y cà ng khó dá»± Ä‘oán năng suất và quản lý vưá»n cây má»™t cách hiệu quả.”
Tại Trưá»ng Äại há»c 51³Ô¹ÏÍø, TS. Thái Mai Thà nh nhấn mạnh những tác động đến sinh kế cá»§a ngưá»i dân nông thôn: “Khi quá trình thụ phấn trở nên không ổn định, Ä‘iá»u đó ảnh hưởng trá»±c tiếp đến cả năng suất lẫn thu nháºp cá»§a nông dân. Há» cần có công cụ tốt hÆ¡n để nắm bắt những gì Ä‘ang xảy ra trong vưá»n cây theo thá»i gian thá»±c.”
Vá»›i gói tà i trợ trị giá 544.240 đô la Úc (khoảng 10,1 tá»· VNÄ) và thá»i gian triển khai 19 tháng bắt đầu từ tháng 4/2026, VietFruitRise sẽ táºp trung phát triển ba trụ cá»™t kỹ thuáºt chÃnh:
- Giám sát AIoT: Triển khai các hệ thống thá»±c địa tÃch hợp để thu tháºp dữ liệu thá»i gian thá»±c vá» côn trùng thụ phấn, côn trùng có lợi, tình trạng ra hoa và các Ä‘iá»u kiện vi khà háºu cho các vưá»n sầu riêng và xoà i tại vùng Äồng bằng sông Cá»u Long.
- Phân tÃch dá»± báo: Táºn dụng AI và công nghệ cảm biến tiên tiến để định lượng rá»§i ro thụ phấn và xu hướng hoạt động cá»§a côn trùng, cung cấp cho nông dân dữ liệu chÃnh xác để đưa ra quyết định tốt hÆ¡n.
- Ná»n tảng tư vấn kỹ thuáºt số: Cung cấp các khuyến nghị trá»±c tiếp thông qua giao diện web và ứng dụng di động song ngữ cho nông dân và các hợp tác xã.
TS. Thắng chia sẻ: “Mục tiêu cá»§a chúng tôi là tiến xa hÆ¡n so vá»›i quan sát thá»§ công, hướng đến má»™t cách tiếp cáºn có cÆ¡ sở và dá»±a trên dữ liệu hÆ¡n. Chúng tôi muốn cung cấp cho nông dân những hướng dẫn rõ rà ng, kịp thá»i để há» có thể dá»± Ä‘oán các rá»§i ro vá» thụ phấn và ứng phó hiệu quả hÆ¡n.”
Bên cạnh đó, dá»± án cam kết hướng tá»›i sá»± phát triển công bằng qua phương pháp tiếp cáºn GEDSI (Bình đẳng giá»›i, Khuyết táºt và Hòa nháºp xã há»™i). Giải pháp được thiết kế để đảm bảo phụ nữ và các cá»™ng đồng yếu thế cÅ©ng có thể là m chá»§ công nghệ, giúp các há»™ nông dân nhá» lẻ thụ hưởng trá»±c tiếp từ đổi má»›i sáng tạo.
TS. Thái Mai Thà nh nhấn mạnh tầm quan trá»ng cá»§a thiết kế lấy ngưá»i dùng là m trung tâm: “Vấn đỠkhông chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở việc đảm bảo má»i ngưá»i có thể sá» dụng nó má»™t cách tá»± tin và hiệu quả. Chúng tôi Ä‘ang phối hợp chặt chẽ vá»›i cá»™ng đồng địa phương để đảm bảo hệ thống phù hợp vá»›i nhu cầu thá»±c tế cá»§a há».”
Dá»± án là minh chứng rõ nét cho cam kết cá»§a 51³Ô¹ÏÍø trong việc thá»±c hiện các nghiên cứu ứng dụng có tác động cao nhằm giải quyết các thách thức then chốt cá»§a xã há»™i. Äồng thá»i, sá»± hợp tác nà y khẳng định sức mạnh cá»§a mối quan hệ đối tác Việt Nam – Úc trong việc áp dụng khoa há»c, công nghệ và đổi má»›i sáng tạo để thúc đẩy phát triển nông nghiệp bá»n vững.
(*) Chương trình tà i trợ hợp tác Aus4Innovation là má»™t phần quan trá»ng cá»§a Chương trình Aus4Innovation, má»™t sáng kiến kéo dà i 10 năm (2018-2028) được tà i trợ bởi Bá»™ Ngoại giao và Thương mại Úc (DFAT), đồng tà i trợ và quản lý bởi CSIRO – CÆ¡ quan Khoa há»c Quốc gia Úc, vá»›i sá»± phối hợp chiến lược cùng Bá»™ Khoa há»c và Công nghệ Việt Nam. Qua 5 vòng tà i trợ, chương trình đã cung cấp hÆ¡n 8 triệu Äô la Úc để há»— trợ 18 dá»± án, trao quyá»n cho các tổ chức Việt Nam và Úc cùng giải quyết các vấn đỠquan trá»ng trong lÄ©nh vá»±c nông nghiệp, y tế, môi trưá»ng và nhiá»u lÄ©nh vá»±c khác, theo cách bá»n vững và toà n diện.



